Tết Nguyên Đán là khoảng thời gian hạnh phúc nhất trong năm, nhưng đây cũng là thời điểm “vàng” của các loại bệnh lý đường tiêu hóa, đặc biệt là ngộ độc thực phẩm ở trẻ em. Khi nhịp sinh hoạt bị đảo lộn, thực phẩm dư thừa nhiều và thời tiết nồm ẩm, hệ tiêu hóa non nớt của trẻ rất dễ bị tấn công.
- Tại sao trẻ dễ bị ngộ độc thực phẩm vào dịp Tết?
Có 4 nhóm nguyên nhân chính mà cha mẹ cần đặc biệt lưu ý:
- Thực phẩm bảo quản không đúng cách: Trong ngày Tết, các gia đình thường nấu đồ ăn với số lượng lớn (bánh chưng, thịt đông, giò chả…). Việc hâm đi hâm lại nhiều lần hoặc để thức ăn ở nhiệt độ phòng quá lâu (trên 2 giờ) tạo điều kiện cho vi khuẩn như Salmonella, E. coli, hay tụ cầu khuẩn phát triển mạnh mẽ.
- Chế độ ăn mất cân bằng: Trẻ thường ăn quá nhiều bánh kẹo, nước ngọt và các loại hạt (hướng dương, hạt dưa) vốn dễ bị nấm mốc nếu không được bảo quản tốt. Đồng thời, việc thiếu hụt chất xơ từ rau xanh khiến hệ vi sinh đường ruột của trẻ dễ bị mất cân bằng.
- Vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm: Các loại thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm không rõ nguồn gốc hoặc việc người lớn bận rộn quên rửa tay cho trẻ trước khi ăn là con đường ngắn nhất dẫn đến nhiễm khuẩn.
- Độc tố từ thực phẩm lạ: Những món ăn đặc sản vùng miền hoặc các loại quả lạ trong dịp Tết có thể chứa độc tố tự nhiên mà cơ thể trẻ chưa kịp thích nghi hoặc gây dị ứng mạnh.
- Nhận diện các triệu chứng ngộ độc thực phẩm ở trẻ
Triệu chứng có thể xuất hiện sau vài giờ hoặc vài ngày sau khi ăn. Cha mẹ cần quan sát kỹ các dấu hiệu sau:
Triệu chứng tiêu hóa:
- Đau bụng: Trẻ quấy khóc, đau bụng quặn thắt hoặc đau âm ỉ vùng quanh rốn.
- Buồn nôn và nôn: Nôn tất cả những gì vừa ăn, có khi nôn ra dịch mật hoặc máu nếu tình trạng nặng.
- Tiêu chảy: Đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày, phân có thể có mùi hôi tanh, nhầy hoặc kèm máu.
Triệu chứng toàn thân:
- Sốt: Có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao trên 38.5°C nếu do nhiễm khuẩn.
- Dấu hiệu mất nước: Đây là biểu hiện nguy hiểm nhất. Trẻ mệt lả, môi khô, mắt trũng, khóc không có nước mắt, tiểu ít hoặc nước tiểu sẫm màu.
- Thần kinh: Trong trường hợp nặng do độc tố, trẻ có thể bị co giật, lờ đờ hoặc hôn mê.
- Các biện pháp can thiệp y tế và xử trí tại nhà
Khi nghi ngờ trẻ bị ngộ độc, sự bình tĩnh của cha mẹ là yếu tố quyết định.
Bước 1: Sơ cứu tại nhà
- Gây nôn (nếu trẻ còn tỉnh táo): Nếu trẻ vừa ăn phải thực phẩm nghi ngờ trong vòng 1-2 giờ đầu, có thể giúp trẻ nôn ra. Tuy nhiên, tuyệt đối không gây nôn khi trẻ đang hôn mê hoặc co giật vì dễ gây sặc vào phổi.
- Bù nước và điện giải: Đây là ưu tiên số 1. Sử dụng dung dịch Oresol (pha đúng tỉ lệ hướng dẫn trên bao bì). Cho trẻ uống từng thìa nhỏ, liên tục để cơ thể hấp thu dần.
- Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy: Nhiều phụ huynh tự mua thuốc cầm tiêu chảy ngay lập tức. Điều này rất nguy hiểm vì khiến vi khuẩn và độc tố bị giữ lại trong đường ruột lâu hơn, làm tình trạng nhiễm độc trầm trọng hơn.
Bước 2: Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức?
Đừng chần chừ nếu trẻ có một trong các dấu hiệu sau:
- Nôn quá nhiều, không thể uống được nước hay Oresol.
- Tiêu chảy kéo dài trên 2 ngày hoặc phân có máu.
- Sốt cao khó hạ.
- Trẻ lờ đờ, ngủ gà, hoặc kích thích vật vã.
- Có dấu hiệu mất nước nặng (mắt trũng sâu, da nhăn nheo).
- Lời khuyên “Vàng” để phòng tránh ngộ độc ngày Tết
Để “Tết vui là Tết khỏe”, các gia đình nên tuân thủ nguyên tắc “5 chìa khóa an toàn thực phẩm” của WHO:
- Giữ vệ sinh: Rửa tay thường xuyên cho trẻ và người chế biến thức ăn.
- Ăn chín uống sôi: Tuyệt đối không cho trẻ ăn đồ sống, gỏi, hoặc thức ăn đã để qua đêm mà không được đun nấu kỹ lại.
- Tách riêng đồ sống và chín: Sử dụng dao, thớt riêng để tránh nhiễm chéo vi khuẩn.
- Bảo quản thực phẩm đúng nhiệt độ: Thực phẩm nấu chín cần được bảo quản trong tủ lạnh (dưới 5°C) và không nên trữ quá lâu.
- Sử dụng nguồn nước và thực phẩm an toàn: Chọn mua thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, không ham rẻ mua hàng trôi nổi.
Chú ý: Dịp Tết các cơ sở y tế vẫn trực 24/7. Cha mẹ nên lưu sẵn số điện thoại cấp cứu của bệnh viện nhi gần nhất để liên hệ khi cần thiết.