Mùa mưa là thời điểm sốt xuất huyết Dengue gia tăng tại nhiều địa phương, đặc biệt ở khu vực Nam Bộ. Đây là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra và lây truyền qua muỗi Aedes (muỗi vằn). Mặc dù đa số trẻ mắc bệnh có thể hồi phục hoàn toàn, một số trường hợp có thể diễn tiến nhanh sang sốc, xuất huyết nặng hoặc suy đa cơ quan nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Điều đáng lưu ý là giai đoạn nguy hiểm của bệnh thường xuất hiện khi trẻ bắt đầu giảm sốt, khiến nhiều phụ huynh lầm tưởng bệnh đang khỏi và chủ quan trong theo dõi.

1.Nguyên nhân gây bệnh

Sốt xuất huyết Dengue do virus Dengue thuộc họ Flavivirus gây ra. Hiện có 4 týp huyết thanh gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Virus lây truyền từ người bệnh sang người lành thông qua muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus. Muỗi thường hoạt động mạnh vào sáng sớm và chiều tối.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh:

  • Khu vực có nhiều muỗi, lăng quăng (bọ gậy).
  • Nhà ở ẩm thấp, nhiều vật chứa nước đọng.
  • Trẻ thường xuyên vui chơi ngoài trời.
  • Mùa mưa hoặc thời điểm dịch bùng phát.

2. Biểu hiện lâm sàng của sốt xuất huyết ở trẻ em

Giai đoạn sốt (ngày 1–3)

Trẻ thường có các triệu chứng:

  • Sốt cao đột ngột 39–40°C.
  • Mệt mỏi, quấy khóc hoặc li bì.
  • Đau đầu, đau hốc mắt.
  • Đau cơ, đau khớp.
  • Chán ăn.
  • Buồn nôn hoặc nôn.
  • Da sung huyết, mặt đỏ.

Ở trẻ nhỏ, các triệu chứng thường không đặc hiệu, dễ nhầm với cảm cúm hoặc các bệnh siêu vi khác.

Giai đoạn nguy hiểm (thường ngày 3–7)

Đây là giai đoạn cần theo dõi sát nhất.

Nhiều trẻ bắt đầu giảm sốt hoặc hết sốt nhưng lại xuất hiện tình trạng thoát huyết tương, cô đặc máu và nguy cơ sốc.

Các biểu hiện có thể gặp:

  • Đau bụng nhiều hoặc đau vùng gan.
  • Nôn nhiều.
  • Xuất huyết da, chấm xuất huyết.
  • Chảy máu cam.
  • Chảy máu chân răng.
  • Tiểu ít.
  • Gan to.
  • Tay chân lạnh.
  • Lừ đừ hoặc kích thích vật vã.

Nếu không được xử trí kịp thời, trẻ có thể diễn tiến sang sốc sốt xuất huyết.

Giai đoạn hồi phục

Sau 24–48 giờ của giai đoạn nguy hiểm, trẻ thường:

  • Hết sốt hoàn toàn.
  • Ăn uống khá hơn.
  • Đi tiểu nhiều hơn.
  • Hồng hào trở lại.
  • Có thể xuất hiện ban hồi phục hoặc ngứa da.

3. Theo dõi trẻ tại nhà như thế nào?

Đối với các trường hợp được bác sĩ đánh giá có thể theo dõi ngoại trú:

Theo dõi nhiệt độ: Đo nhiệt độ mỗi 4–6 giờ.

Theo dõi lượng nước uống: Khuyến khích trẻ uống nước, Oresol đúng hướng dẫn, Nước trái cây, Sữa, Cháo loãng.

Theo dõi nước tiểu: trẻ cần đi tiểu đều, nếu tiểu ít hoặc nhiều giờ không tiểu cần đưa đi khám ngay.

Theo dõi dấu hiệu cảnh báo: Đặc biệt từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh.

Hạ sốt đúng cách: Chỉ dùng Paracetamol theo chỉ định. Không dùng: Aspirin, Ibuprofen, các thuốc chống viêm không steroid khác. Do làm tăng nguy cơ xuất huyết.

4. Khi nào phải đưa trẻ đến bệnh viện ngay?

Phụ huynh không nên chờ đợi nếu trẻ có:

  • Bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào.
  • Sốt cao kéo dài.
  • Không uống được.
  • Nôn nhiều.
  • Co giật.
  • Khó thở.
  • Li bì.
  • Tay chân lạnh.
  • Chảy máu bất thường.
  • Trẻ dưới 1 tuổi hoặc có bệnh nền.

Theo hướng dẫn Bộ Y tế, trẻ có dấu hiệu cảnh báo cần được nhập viện để theo dõi và điều trị.

5. Các biện pháp phòng ngừa hiệu quả

Hiện nay phòng chống muỗi đốt và loại bỏ nơi sinh sản của muỗi vẫn là biện pháp quan trọng nhất.

Diệt lăng quăng (bọ gậy)

  • Đậy kín các dụng cụ chứa nước.
  • Thay nước bình hoa thường xuyên.
  • Loại bỏ vật dụng phế thải chứa nước.

Phòng muỗi đốt

  • Ngủ màn cả ban ngày lẫn ban đêm.
  • Mặc quần áo dài tay.
  • Sử dụng các biện pháp chống muỗi phù hợp.

Vệ sinh môi trường

  • Phát quang bụi rậm.
  • Thu gom rác thải.
  • Không để nước đọng quanh nhà.

Chủ động khám sớm

Khi trẻ sốt cao trong vùng có dịch sốt xuất huyết cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá và làm xét nghiệm phù hợp.

Thông điệp dành cho phụ huynh

Sốt xuất huyết là bệnh có thể diễn tiến nhanh và khó lường. Điều nguy hiểm nhất là nhiều trẻ bước vào giai đoạn nặng khi đã giảm sốt. Vì vậy, phụ huynh không nên chỉ theo dõi nhiệt độ mà cần quan sát toàn trạng của trẻ, đặc biệt từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo, theo dõi sát và đưa trẻ đến bệnh viện đúng thời điểm là chìa khóa giúp giảm nguy cơ biến chứng nặng và tử vong.