Tiêu chảy cấp là một trong những bệnh lý thường gặp nhất ở trẻ em, đặc biệt ở trẻ dưới 5 tuổi. Hầu như trẻ nào cũng có thể mắc ít nhất một vài đợt tiêu chảy trong những năm đầu đời. Đa số trường hợp có thể tự khỏi nếu được chăm sóc và bù nước đúng cách. Tuy nhiên, nếu chủ quan hoặc xử trí không phù hợp, trẻ có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng mất nước, rối loạn điện giải, suy tuần hoàn, thậm chí đe dọa tính mạng.

Trong những tháng hè, mùa mưa hoặc thời điểm giao mùa, số trẻ mắc tiêu chảy cấp thường gia tăng do điều kiện thời tiết thuận lợi cho vi khuẩn, virus phát triển và nguy cơ mất an toàn thực phẩm tăng lên. Vì vậy, việc trang bị kiến thức để nhận biết sớm, chăm sóc đúng và phòng bệnh hiệu quả là điều rất cần thiết đối với mỗi gia đình.

1.Tiêu chảy cấp là gì?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tiêu chảy cấp được định nghĩa là tình trạng trẻ đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong vòng 24 giờ, kéo dài dưới 14 ngày.

Đối với trẻ bú mẹ hoàn toàn, số lần đi ngoài có thể nhiều hơn bình thường nhưng nếu phân vẫn mềm, trẻ bú tốt, tăng cân tốt thì không được xem là tiêu chảy.

2. Nguyên nhân gây tiêu chảy cấp

Có rất nhiều tác nhân gây tiêu chảy, trong đó phổ biến nhất là virus.

Virus: Đây là nguyên nhân của khoảng 70–80% trường hợp tiêu chảy cấp.Các virus thường gặp gồm: Rotavirus,Norovirus,Adenovirus,Astrovirus,. ..v.v..Trong đó, Rotavirus từng là nguyên nhân gây tiêu chảy nặng hàng đầu ở trẻ nhỏ trước khi chương trình tiêm vắc xin được triển khai rộng rãi.

Vi khuẩn: Một số vi khuẩn gây bệnh bao gồm:Salmonella, Shigella,Campylobacter jejuni, Escherichia coli gây bệnh, Vibrio cholerae (tả),.v..v…Tiêu chảy do vi khuẩn thường kèm sốt cao, đau bụng và có thể có máu trong phân.

Ký sinh trùng: Ít gặp hơn nhưng vẫn có thể xảy ra, đặc biệt ở những nơi điều kiện vệ sinh kém: Giardia lamblia,Entamoeba histolytica,..v..v…

3. Trẻ lây bệnh bằng cách nào?

Mầm bệnh chủ yếu lây theo đường tiêu hóa thông qua:

  • Ăn thực phẩm hoặc uống nước bị nhiễm khuẩn.
  • Không rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
  • Dùng chung đồ chơi hoặc vật dụng bị nhiễm virus.
  • Tiếp xúc với người đang mắc tiêu chảy.
  • Thức ăn chế biến không đảm bảo vệ sinh.

Chỉ cần một lượng rất nhỏ virus hoặc vi khuẩn cũng có thể gây bệnh ở trẻ nhỏ.

4. Điều trị đúng cách tại nhà

Nguyên tắc điều trị quan trọng nhất là bù nước càng sớm càng tốt.

Bù nước bằng dung dịch Oresol (ORS): ORS là phương pháp điều trị hiệu quả nhất đối với tiêu chảy mất nước. Khi sử dụng cần lưu ý: Pha đúng lượng nước theo hướng dẫn trên gói, không tự ý pha đặc hoặc pha loãng,Cho trẻ uống từng ngụm nhỏ. Nếu trẻ nôn, nghỉ khoảng 5–10 phút rồi tiếp tục cho uống từng thìa nhỏ. Sau mỗi lần đi ngoài nên tiếp tục cho uống thêm ORS theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Tiếp tục cho trẻ ăn: Quan niệm “nhịn ăn để ruột nghỉ” là không đúng. Cha mẹ nên: Tiếp tục bú mẹ nhiều hơn bình thường, cho trẻ ăn cháo, súp, cơm mềm. Chia thành nhiều bữa nhỏ. Sau khi khỏi bệnh nên tăng thêm khẩu phần trong khoảng 2 tuần để phục hồi dinh dưỡng.

Bổ sung kẽm: WHO khuyến cáo bổ sung kẽm trong 10–14 ngày vì giúp: Rút ngắn thời gian tiêu chảy, giảm mức độ nặng của bệnh, Giảm nguy cơ tái phát trong vài tháng tiếp theo.

5. Khi nào cần đưa trẻ đến cơ sở y tế?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:

  • Trẻ dưới 6 tháng tuổi.
  • Tiêu chảy nhiều lần trong thời gian ngắn.
  • Nôn liên tục.
  • Không uống được hoặc bỏ bú.
  • Sốt cao.
  • Co giật.
  • Phân có máu.
  • Trẻ lừ đừ, ngủ nhiều.
  • Mắt trũng rõ.
  • Tiểu rất ít.
  • Tiêu chảy kéo dài trên 14 ngày.
  • Cha mẹ nghi ngờ trẻ mất nước.

6. Phòng ngừa tiêu chảy cấp

Phòng bệnh luôn hiệu quả hơn điều trị.

Các biện pháp quan trọng gồm:

  • Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu.
  • Tiêm vắc xin Rotavirus đầy đủ theo khuyến cáo.
  • Rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn và sau khi thay tã hoặc đi vệ sinh.
  • Ăn chín, uống sôi.
  • Sử dụng nguồn nước sạch.
  • Bảo quản thực phẩm đúng cách.
  • Vệ sinh đồ chơi và vật dụng của trẻ thường xuyên.
  • Không cho trẻ ăn thức ăn ôi thiu hoặc để quá lâu ở nhiệt độ phòng.
  • Giữ gìn vệ sinh môi trường và xử lý phân hợp vệ sinh.

Tiêu chảy cấp là bệnh rất thường gặp nhưng không nên xem nhẹ. Điều trị đúng không phải là sử dụng thật nhiều thuốc mà là phát hiện sớm tình trạng mất nước, bù nước bằng Oresol đúng cách, tiếp tục cho trẻ ăn và đưa trẻ đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu nguy hiểm.

Mỗi gia đình cũng cần chủ động phòng bệnh bằng cách thực hiện ăn chín uống sôi, rửa tay thường xuyên, giữ vệ sinh thực phẩm và tiêm vắc xin Rotavirus đầy đủ. Những biện pháp đơn giản này có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và bảo vệ sức khỏe của trẻ.