Sốt co giật là tình trạng khiến nhiều phụ huynh hoảng sợ khi chứng kiến trẻ đột ngột co cứng người, mắt trợn, tay chân giật rung trong lúc sốt cao. Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp sốt co giật ở trẻ em là lành tính và không để lại di chứng nếu được xử trí đúng cách. Việc hiểu rõ nguyên nhân, cách sơ cứu ban đầu và các dấu hiệu nguy hiểm sẽ giúp cha mẹ bình tĩnh hơn trong những tình huống khẩn cấp.
- Sốt co giật là gì?
Sốt co giật (febrile seizure) là cơn co giật xảy ra khi trẻ bị sốt từ 38°C trở lên nhưng không do nhiễm trùng thần kinh trung ương, động kinh hay rối loạn chuyển hóa. Đây là dạng co giật thường gặp nhất ở trẻ nhỏ.
Thông thường, cơn co giật kéo dài dưới 5 phút, trẻ có thể:
- Co cứng toàn thân
- Tay chân giật rung
- Mắt trợn hoặc nhìn vô định
- Mất ý thức tạm thời
- Có thể tím môi nhẹ do ngưng thở ngắn
Sau cơn, trẻ thường mệt, buồn ngủ và tỉnh lại dần.
2. Các chuyên gia chia sốt co giật thành 2 nhóm
a) Sốt co giật đơn giản
- Co giật toàn thân
- Kéo dài dưới 15 phút
- Chỉ xảy ra 1 lần trong 24 giờ
Đây là dạng thường gặp nhất và tiên lượng tốt.
b) Sốt co giật phức tạp
- Kéo dài trên 15 phút
- Co giật nhiều lần trong ngày
- Co giật khu trú một phần cơ thể
Trường hợp này cần được đánh giá kỹ bởi bác sĩ chuyên khoa thần kinh nhi.
3. Nguyên nhân gây sốt co giật
Nguyên nhân trực tiếp không phải do mức độ sốt quá cao mà thường liên quan đến tốc độ tăng thân nhiệt đột ngột. Một số trẻ có hệ thần kinh chưa trưởng thành nên dễ xuất hiện cơn co giật khi sốt.
Các bệnh thường gây sốt co giật gồm: Nhiễm siêu vi đường hô hấp ( Cảm cúm, viêm họng, viêm tai giữa, sốt phát ban, ..) và Một số bệnh nhiễm trùng khác
Yếu tố nguy cơ bao gồm:
- Tiền sử gia đình có sốt co giật
- Trẻ từng bị sốt co giật trước đây
- Sốt cao tăng nhanh
- Trẻ trong độ tuổi 6 tháng – 5 tuổi
Khoảng 2–5% trẻ em có thể trải qua ít nhất một cơn sốt co giật trước 5 tuổi.
4. Hướng xử trí đúng khi trẻ sốt co giật
Điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và đảm bảo an toàn cho trẻ.
Theo khuyến cáo của American Academy of Pediatrics và Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố, cha mẹ nên thực hiện các bước sau:
Bước 1: Đặt trẻ nằm nghiêng
Cho trẻ nằm nghiêng sang một bên trên mặt phẳng an toàn để tránh sặc đàm nhớt hoặc chất nôn.
Bước 2: Nới lỏng quần áo
Giúp trẻ dễ thở hơn và hỗ trợ hạ nhiệt.
Bước 3: Không giữ chặt tay chân trẻ
Việc cố ghì giữ có thể gây chấn thương xương khớp.
Bước 4: Theo dõi thời gian co giật
Ghi nhớ cơn kéo dài bao lâu. Đây là thông tin rất quan trọng cho bác sĩ.
Bước 5: Hạ sốt sau khi cơn giảm
Có thể lau mát bằng nước ấm và dùng thuốc hạ sốt đúng liều theo cân nặng khi trẻ tỉnh hơn.
Bước 6: Đưa trẻ đi khám
Đặc biệt trong lần co giật đầu tiên để tìm nguyên nhân gây sốt và loại trừ các bệnh lý nguy hiểm khác.
5. Những điều tuyệt đối không nên làm
Nhiều tai biến xảy ra do xử trí sai trong lúc phụ huynh hoảng loạn.
Các lỗi thường gặp gồm:
Lỗi 1: Nhét vật vào miệng trẻ một số người cố đưa muỗng, đũa, tay hoặc khăn vào miệng trẻ vì sợ “cắn lưỡi”. Điều này có thể gây: Gãy răng, tắc đường thở, sặc dị vật, tổn thương miệng.
Hiện nay, các hướng dẫn hiện đại không khuyến cáo nhét bất cứ vật gì vào miệng trẻ khi co giật.
Lỗi 2: Đổ nước hoặc thuốc khi trẻ đang co giật điều này sẽ làm tăng nguy cơ rất dễ bị sặc vào phổi gây nguy hiểm tính mạng.
Lỗi 3: Cạo gió, chích lễ hiện nay không có bằng chứng y khoa chứng minh hiệu quả, ngược lại có thể làm chậm trễ cấp cứu.
Lỗi 4: Ủ kín trẻ nhiều phụ huynh mặc thêm áo hoặc quấn chăn khi trẻ sốt run, làm thân nhiệt tăng cao hơn.
5. Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay?
Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu có một trong các dấu hiệu:
- Co giật kéo dài trên 5 phút
- Trẻ tím tái, khó thở
- Co giật lặp lại nhiều lần
- Trẻ li bì khó đánh thức
- Co giật khu trú một tay hoặc một chân
- Trẻ dưới 6 tháng tuổi
- Cứng cổ, nôn nhiều, đau đầu dữ dội
- Sau co giật trẻ yếu liệt hoặc không hồi phục
Theo các hướng dẫn quốc tế, những trường hợp này cần được đánh giá nguy cơ viêm não, viêm màng não hoặc các bệnh thần kinh khác.
6. Biện pháp phòng ngừa
Không thể phòng ngừa hoàn toàn sốt co giật, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng các biện pháp:
- Theo dõi nhiệt độ khi trẻ bệnh
- Hạ sốt đúng cách khi trẻ sốt cao
- Cho trẻ uống đủ nước
- Không mặc quá nhiều quần áo
- Điều trị sớm các bệnh nhiễm trùng
- Tiêm chủng đầy đủ
Các nghiên cứu cho thấy thuốc hạ sốt giúp trẻ dễ chịu hơn nhưng không bảo đảm ngăn ngừa hoàn toàn cơn sốt co giật.
Kết luận: Sốt co giật ở trẻ em là tình trạng thường gặp và đa số lành tính. Điều quan trọng nhất đối với cha mẹ là giữ bình tĩnh, đảm bảo an toàn đường thở và tránh các xử trí sai lầm nguy hiểm. Việc nhận biết các dấu hiệu nặng và đưa trẻ đi khám kịp thời sẽ giúp giảm biến chứng và bảo vệ sức khỏe cho trẻ tốt hơn.